Arbeidsmarktcommunicatie voor ambitieuze werkgevers

Blog

Frictie op de werkvloer: onvermijdelijk of overkomelijk?

Waarom conflicten tussen werknemers ontstaan en wat je eraan kunt doen

Waar mensen samen leven, wonen, spelen of werken ontstaat conflict. Vooral op plekken waar meerdere, verschillende groepen met elkaar te maken hebben, is het bijna onvermijdelijk dat er op den duur botsingen komen. Maar hoe kan dat eigenlijk? Waarom kunnen groepen mensen niet gewoon in harmonie met elkaar samenwerken?

Minimale groepen

Dit is precies de vraag die de Britse psychologen Henri Tajfel en John Turner meer dan veertig jaar geleden bezighield. Tajfel en Turner wisten dat het vormen van en het behoren tot groepen in de aard van de mens zit. Net als dieren willen wij, mensen, ons ook verbonden voelen met anderen. Maar hoe vormen wij die groepen dan?

Tajfel en Turner kwamen erachter dat er eigenlijk maar heel erg weinig nodig is om een groep te vormen. Ze noemden dit minimal group paradigm. Ze waren tot deze conclusie gekomen aan de hand van een mooi experiment.

Voor hun experiment lieten zij een aantal participanten naar twee verschillende schilderijen kijken. Ze vertelden de deelnemers dat er uiteindelijk twee groepen zouden worden gevormd, gebaseerd op hun voorkeur voor één van de twee schilderijen. Na het bekijken van de schilderijen werd iedere participant gevraagd om virtueel geld te doneren aan de andere participanten, die ze dus nog niet kenden. De enige informatie die ze kregen was een lijst met nummers van de andere participanten en voor welk schilderij ze de voorkeur hadden.

Wat bleek? Er werd veel meer virtueel geld gegund aan deelnemers die de voorkeur hadden voor hetzelfde schilderij. De participanten die voor het andere schilderij hadden gekozen, en daarmee tot de zogenaamde outgroup behoorden, kregen veel lagere bedragen toegediend. Zonder dus ook maar een glimp van de anderen te hebben opgevangen, werd er een groepsgevoel gevormd en werden zogenaamde leden van de eigen groep (die hetzelfde schilderij mooi vonden) beter behandeld dan de participanten die hun voorkeur voor het andere schilderij hadden uitgesproken.

Waar je mee omgaat, word je mee besmet

Hoe kan het dat er blijkbaar zo weinig nodig is om mensen in groepen in te delen? Tajfel en Turner beantwoordden die vraag met hun sociale identiteitstheorie. Volgens deze theorie vormen mensen hun identiteit aan de hand van groepen waar ze toe behoren. Zo ben je bijvoorbeeld ICT’er, Ajacied en VVD’er, maar ook vliegtuigspotter, een Bach-fan (en absoluut geen Beethoven-fan) en lid van de postzegelverzamelaars-Facebook-groep. Je eigen identiteit bestaat dus uit een heleboel verschillende kleinere identiteiten.

Omdat groepen waar we toe behoren onze identiteit bepalen, willen we vooral bij groepen horen die een hoge status genieten en een positief imago hebben. Zo hoor je liever bij de groep van succesvolle managers dan bij de groep van WW’ers.

Maar wat doen we op het moment dat er, zoals in het schilderijenexperiment, helemaal geen verschil bestaat in het imago en de status van twee verschillende groepen? Dan creëren we dat verschil zélf door ons af te zetten tegen de andere groep. Onze eigen groep kennen we onbewust positieve eigenschappen toe en we denken maar al te graag negatief over de outgroup. Dit is wat Tajfel en Turner ingroup favouritism noemen.

Een simpel voorbeeld: voor mensen die weinig met voetbal hebben heeft een Ajacied hetzelfde imago en dezelfde status als een Feyenoorder. Maar vertel dat maar eens aan de Ajax- of Feyenoord-fans zelf!

Het lijkt heel handig en nuttig om je eigen groep als ‘beter’ te zien omdat het je eigen identiteit ten goede komt, maar op het moment dat er tussen twee groepen gestreden moet worden om bijvoorbeeld schaarse bronnen, privileges of belangrijke prestaties, dan worden groepsverschillen pas echt benadrukt en kan het vervelend worden. En zo’n situatie komt op de werkvloer natuurlijk regelmatig voor.

Op kamp!

Wat doe je als je in de lastige situatie zit waarin twee groepen als kemphanen tegenover elkaar staan en je geen idee hebt hoe je het vuur tussen de twee kampen moet zien te doven? De Turkse psycholoog Muzafer Sherif gaf met zijn befaamde Robbers Cave-experiment antwoord op deze vraag.

In dit klassieke experiment nam hij jongens mee op kamp. In de eerste fase van het experiment verdeelde hij de jongens in twee groepen en isoleerde hij de groepen van elkaar. In de tweede fase kwamen de twee groepen met elkaar in contact. De twee groepen konden met dank aan fase 1 inmiddels elkaars bloed wel drinken. Sherif was er echter van overtuigd dat hij de groepen door middel van samenwerking weer bij elkaar zou kunnen brengen.

Tijdens het kamp bedacht Sherif een aantal superordinate goals. Dit zijn groepoverstijgende doelen waarbij samenwerking een vereiste is. Zo was er op het kamp een probleem met de watertoevoer en ging de vrachtwagen die al het eten zou brengen kapot. Door samen te werken konden de twee rivaliserende groepen jongens deze problemen oplossen. Het resultaat? Aan het einde van het kamp stapten alle jongens als vrienden in de bus naar huis.

Robbers Cave op de werkvloer

Inmiddels weten we dat het zeer gemakkelijk is om groepen te vormen en tegenover elkaar te krijgen. Frictie en conflict tussen groepen op de werkvloer lijkt dan ook een natuurlijk en onvermijdelijk verschijnsel, maar door ervoor te zorgen de verschillende groepen samen aan gemeenschappelijke, groepoverschrijdende doelen te laten werken kunnen problemen voorkomen en, als het nodig is, verholpen worden. Voor ieder bedrijf of iedere organisatie is het dus erg belangrijk om tijd en energie te steken in het overstijgen van groepen die onvermijdelijk op de werkvloer worden gevormd. Gebruik de kennis van van Tajfel, Turner en Sherif en overkom frictie op de werkvloer.

 

Meer weten over het Robbers Cave experiment en de theorieën van Tajfel en Turner?

https://explorable.com/robbers-cave-experiment

Social Identity Theory

http://www.age-of-the-sage.org/psychology/social/social_identity_theory.html

Minimal Group Paradigm

http://www.holah.karoo.net/tajfestudy.htm

 
Meest recente artikelen
grid Naar het overzicht